Podaj Dalej
model miejskiej usługi cyrkularnej ponownego obiegu mebli i wyposażenia
Model “Podaj Dalej” powstał w ramach międzynarodowego projektu Creative Circular Cities. Celem tego modelu jest kołowy obieg
oraz renowacja przedmiotów codziennego użytku.
dla mieszkańców/
kreatywnych
dla miast/
operatorów
dlaczego powstało Podaj Dalej?
Każdy przedmiot ma swoją historię.
Pierwsza zaczyna się w chwili zakupu. Przez lata towarzyszy domownikom, stoi w mieszkaniu, biurze lub szkole, zmienia właścicieli, czasem przeprowadza się razem z nimi.
Z czasem jednak przychodzi moment, w którym przestaje być potrzebny. Remont, przeprowadzka, zmiana aranżacji albo zwykła potrzeba zrobienia miejsca sprawiają, że mebel, który jeszcze chwilę wcześniej był częścią codzienności, nagle staje się problemem.
Najczęściej jego historia kończy się właśnie w tym miejscu. A przecież dla kogoś innego mogłaby dopiero się zaczynać.
To właśnie od tej prostej obserwacji rozpoczęła się historia modelu Podaj Dalej.
gdy odpad okazuje się zasobem
Każdego roku do strumienia odpadów wielkogabarytowych trafiają tysiące mebli i elementów wyposażenia, które nadal mogłyby służyć kolejnym użytkownikom.
W tym samym czasie organizacje społeczne, instytucje kultury, szkoły, inicjatywy sąsiedzkie czy przedstawiciele sektora kreatywnego aktywnie poszukują właśnie takich zasobów.
Problem nie polega więc wyłącznie na tym, że wartościowe przedmioty są wyrzucane. Problem polega na tym, że osoby, które chcą je oddać, i te, które mogłyby z nich skorzystać, funkcjonują w dwóch zupełnie różnych światach.
Brakuje mechanizmu, który pozwoliłby je połączyć.
Creative Circular Cities
Model Podaj Dalej powstał w ramach międzynarodowego projektu Creative Circular Cities, realizowanego w programie Interreg Baltic Sea Region.
Miał on na celu poszukiwanie nowych sposobów wykorzystania gospodarki cyrkularnej jako narzędzia rozwoju miast oraz tworzenie modeli
współpracy pomiędzy samorządami, mieszkańcami i sektorami kultury i kreatywnym.
Partnerami z Polski zostali PPNT Gdynia | Centrum Designu oraz Stowarzyszenie Pomorskie w Unii Europejskiej. Rolą Gdyni było sprawdzenie,
czy podobne podejście można zastosować w obszarze mebli i wyposażenia wnętrz. Zamiast koncentrować się na recyklingu materiałów, postawiliśmy pytanie znacznie wcześniejsze:
Jak sprawić, aby dobry przedmiot w ogóle nie stał się odpadem?
To pytanie stało się punktem wyjścia dla całego procesu projektowego.
nie projektowaliśmy platformy
Na początku wydawało nam się, że odpowiedzią będzie platforma internetowa. Miejsce, w którym jedni będą mogli zgłaszać przedmioty, a inni je rezerwować.
Im głębiej analizowaliśmy temat, tym wyraźniej dostrzegaliśmy, że technologia rozwiązuje zaledwie niewielką część problemu.
Bo nawet najlepsza platforma nie odbierze kanapy z czwartego piętra bez windy.
Nie oceni jej rzeczywistego stanu.
Nie zdecyduje, czy warto angażować transport.
Nie znajdzie miejsca w magazynie.
Nie przygotuje przedmiotu do ponownego wykorzystania.
Pilotaż pokazał, że prawdziwym wyzwaniem nie jest zaprojektowanie narzędzia cyfrowego. Jest nim zaprojektowanie całej usługi, której platforma
jest tylko jednym z elementów. To właśnie ta zmiana perspektywy stała się jednym z najważniejszych momentów pracy projektowej.
od pomysłu do modelu
Podaj Dalej nie miał być gotową usługą wdrożoną w mieście. Naszym celem było zaprojektowanie modelu, który pozwoli zrozumieć:
- jak taka usługa mogłaby działać
- jakie warunki muszą zostać spełnione, aby była skuteczna
- z jakimi wyzwaniami będą musiały zmierzyć się miasta i organizacje chcące rozwijać podobne rozwiązania
nasz sposób działania
- rozmowy z mieszkańcami, przedstawicielami miasta
- konsultacje z organizacjami społecznymi, sektorem kreatywnymi z sektorem kultury
- współpraca z partnerami projektu
- analiza istniejących praktyk
- zaprojektowanie kolejnych wersji procesu
- budowa prototypu i weryfikacja przyjętych założeń
Każdy etap pozwalał lepiej zrozumieć nie tylko sam problem, ale również relacje pomiędzy ludźmi,
przedmiotami i organizacjami, które wspólnie tworzą cały system.
czego możesz spodziewać się dalej?
Ta publikacja nie jest raportem z projektu.
Nie jest instrukcją, którą można wdrożyć punkt po punkcie.
To przewodnik po procesie projektowania usługi, zbiór doświadczeń, obserwacji i rekomendacji wypracowanych podczas prac nad modelem Podaj Dalej.
Jeżeli chcesz zrozumieć, jakie decyzje trzeba podjąć, zanim powstanie platforma, magazyn czy pierwsze zgłoszenie mieszkańca, jesteś we właściwym miejscu.
Bo każda usługa cyrkularna zaczyna się od jednego pytania:
Czy ten przedmiot naprawdę zakończył już swoją historię?
jak działał pilotaż Podaj Dalej?
Na początku wszystko wygląda prosto.
Ktoś ma stół, którego już nie potrzebuje. Ktoś inny właśnie takiego stołu szuka.
W teorii wystarczy ich połączyć. W praktyce pomiędzy tymi dwoma momentami znajduje się cały system decyzji, działań i odpowiedzialności, których zwykle nie widać z perspektywy użytkownika. Właśnie tę niewidoczną część usługi chcieliśmy lepiej zrozumieć, projektując Podaj Dalej.
Prototyp nie był gotową platformą ani pełnym wdrożeniem miejskiej usługi.
Był sposobem sprawdzenia, jak mógłby działać model ponownego wykorzystania gabarytów: od zgłoszenia przedmiotu, przez jego ocenę, odbiór, magazynowanie
i katalogowanie, aż po przekazanie go kolejnemu użytkownikowi.
od zgłoszenia do drugiego życia
W pilotażu droga przedmiotu zaczynała się od mieszkańca, który chciał przekazać mebel lub
element wyposażenia do ponownego wykorzystania. Przebieg usługi:
1. zgłoszenie przedmiotu
Opisanie go, dodanie zdjęć i podanie informacji potrzebnych do oceny, czy warto włączyć go do systemu.
Na tym etapie przedmiot nie był jeszcze „uratowany”. Był dopiero kandydatem do ponownego obiegu.
2. kwalifikacja przedmiotu
Operator musiał zdecydować, czy przedmiot rzeczywiście nadaje się do dalszego wykorzystania, czy jego stan pozwala na przekazanie go dalej i czy uruchomienie transportu ma sens.
To właśnie tutaj pojawiała się jedna z najważniejszych decyzji w całym modelu: czy dany obiekt jest zasobem, czy jednak odpadem.
3. część operacyjna po kwalifikacji
Odbiór, transport, magazynowanie, dokumentacja i przygotowanie przedmiotu do publikacji w katalogu.
Dopiero wtedy obiekt stawał się widoczny dla
potencjalnych odbiorców.
4. rezerwacja i przekazanie
Przekazanie przedmiotu nowemu użytkownikowi.
To tu kończyła się jego historia jako odpadu, a zaczynał kolejny rozdział życia produktu.
co działało?
- niski próg wejścia dla mieszkańca
- przystępność formularza zgłoszeniowego, który okazał się intuicyjny i nie wymagał dużego wysiłku po stronie osoby oddającej przedmiot – warto pamiętać: każdy dodatkowy krok zwiększa ryzyko, że mieszkaniec wybierze prostszy scenariusz: wystawienie mebla jako odpadu
- dostępność katalogu zasobów – warto pamiętać: Nawet w prostej formie pozwala potencjalnym odbiorcom zorientować się, co jest dostępne, w jakim stanie znajduje się przedmiot i czy warto zainteresować się jego odbiorem. Pełni rolę nie tylko listy mebli, ale również pierwszego narzędzia porządkującego przepływ zasobów.
- magazyn – warto pamiętać: Oddech dla systemu pozwala oddzielić moment przekazania przedmiotu od momentu jego odbioru, uporządkować dostępność zasobów i zwiększyć przewidywalność całego procesu.
co wymagało dopracowania?
- Jakość informacji o przedmiotach – zdjęcia i opisy przesyłane przez mieszkańców nie zawsze pozwalały jednoznacznie ocenić stan obiektu. Część mebli wyglądała dobrze na fotografiach, ale po odbiorze okazywała się mniej wartościowa, uszkodzona lub trudniejsza do ponownego wykorzystania, niż wynikało ze zgłoszenia.
- Logistyka – transport dużych przedmiotów wymaga planowania, ludzi, czasu i kosztów. Model ponownego wykorzystania gabarytów nie może zakładać, że odbiór i przewiezienie mebla są neutralnym dodatkiem do platformy. W wielu przypadkach to właśnie logistyka decyduje, czy cały proces ma sens.
- Aktywizacja odbiorców – sam fakt, że przedmioty są dostępne, nie oznacza jeszcze, że ktoś po nie sięgnie. Organizacje, instytucje i sektor kreatywny potrzebują nie tylko katalogu, ale też jasnej propozycji wartości: wiedzy, dlaczego warto korzystać z systemu, jak wygląda proces i co mogą dzięki niemu zyskać.
czego nauczył nas pilotaż?
Pilotaż potwierdził, że największą wartością Podaj Dalej nie jest sama platforma.
Jest nią zaprojektowanie procesu, który pozwala bezpiecznie i przewidywalnie przenieść przedmiot z jednego kontekstu do drugiego. To wymaga więcej niż formularza i katalogu.
Wymaga jasnych kryteriów kwalifikacji, dobrze zaplanowanej logistyki, przestrzeni magazynowej, komunikacji z użytkownikami oraz danych, które pozwalają oceniać skuteczność całego systemu.
Wniosek: jeśli podobny model ma działać w przyszłości, musi być projektowany jako usługa miejska wspierana przez narzędzia cyfrowe, a nie jako platforma, do której później dopisuje się proces operacyjny.
case study / pilotaż
Najważniejsze pytanie brzmiało:
Czy ten model sprawdzi się w praktyce?
Zamiast wdrażać rozwiązanie w skali całego miasta, odtworzyliśmy wszystkie najważniejsze elementy przyszłej usługi, ale w kontrolowanej skali.
Nie testowaliśmy wyłącznie formularza czy katalogu. Zweryfikowaliśmy działanie całego modelu operacyjnego:
od komunikacji z mieszkańcami, przez zgłoszenie przedmiotu, logistykę, magazynowanie i katalogowanie,
aż po ponowne przekazanie mebli kolejnym użytkownikom.
pilotaż: co, gdzie i kiedy?
Miejsce: Został ograniczony do jednej gdyńskiej dzielnicy oraz obszaru obsługi magazynu zlokalizowanego w Pomorskim Parku Naukowo-Technologicznym.
Dzięki czemu można było obserwować rzeczywiste zachowania użytkowników, jednocześnie zachowując pełną kontrolę nad procesem.
Data: nabór od 24 lutego do 16 marca 2025 r.
Odbiory: do 30 kwietnia 2025 r.
Co zmienił pilotaż?
Największym rezultatem projektu nie była platforma ani liczba przekazanych mebli.
Pilotaż pozwolił zrozumieć, że powodzenie usługi zależy od elementów, które na pierwszy rzut oka pozostają niewidoczne: jakości kwalifikacji przedmiotów, organizacji transportu, pojemności magazynu, roli operatora oraz współpracy z partnerami. Pokazał również, że platforma cyfrowa jest tylko jednym z komponentów znacznie większego systemu.
To właśnie te doświadczenia stały się podstawą rekomendacji przedstawionych w kolejnych rozdziałach publikacji.
czego nauczył nas pilotaż?
Co powiedzielibyśmy komuś, kto jutro chciałby rozpocząć projektowanie podobnego rozwiązania w swoim mieście?
Nie przekazalibyśmy gotowego procesu.
Nie wręczylibyśmy instrukcji obsługi.
Opowiedzielibyśmy o kilku rzeczach, które zrozumieliśmy w trakcie pracy. To właśnie one okazały się najcenniejszym rezultatem całego projektu.
to dopiero początek
Model Podaj Dalej nie miał udowodnić, że istnieje jeden właściwy sposób organizacji systemu ponownego wykorzystania gabarytów.
Przeciwnie. Pokazał, że każde miasto będzie musiało wypracować własny model, odpowiadający lokalnym potrzebom, zasobom i partnerstwom.
Jednocześnie utwierdził nas w przekonaniu, że pewne pytania pozostają uniwersalne. To właśnie od nich warto zacząć.
W kolejnym rozdziale pokazujemy kilka możliwych scenariuszy organizacji takiego systemu. Nie po to, by wskazać najlepszy z nich, ale by pokazać, że skuteczna gospodarka cyrkularna może przyjmować różne formy, zachowując ten sam cel:
jak najdłużej utrzymywać wartościowe zasoby w obiegu.
każde miasto zaczyna z innego miejsca
Jednym z najczęściej zadawanych pytań po prezentacji modelu Podaj Dalej było:
„Który wariant wdrożenia jest najlepszy?”
Odpowiedź może wydawać się rozczarowująca. Żaden. A jednocześnie… każdy.
Przez cały projekt unikaliśmy myślenia o jednym, uniwersalnym modelu. Nie dlatego, że trudno go zaprojektować, ale dlatego, że nie odpowiada on rzeczywistości.
Miasta różnią się skalą, kompetencjami, partnerami, infrastrukturą i ambicjami. Jedne dysponują własnym operatorem gospodarki komunalnej. Inne od lat współpracują z organizacjami społecznymi. Są też takie, które dopiero zaczynają budować lokalny ekosystem gospodarki cyrkularnej.
To oznacza, że każde z nich będzie potrzebowało innego punktu startowego.
Podaj Dalej nie jest gotowym produktem do wdrożenia
To zestaw zasad, procesów i doświadczeń, które można dostosować do lokalnego kontekstu.
Poniższe scenariusze pokazują możliwe kierunki rozwoju. Nie są kolejnymi etapami obowiązkowej ścieżki. Są odpowiedzią na różne potrzeby, z którymi mogą mierzyć się miasta i organizacje.
1. zacznij od prostego pilotażu
Nie każde rozwiązanie musi od razu obejmować magazyn, operatora i rozbudowaną platformę. Czasami najlepszym początkiem jest sprawdzenie czy mieszkańcy w ogóle chcą korzystać z podobnej usługi.
Rola miasta: koncentracja na najprostszym możliwym procesie: zbiera zgłoszenia, weryfikuje zainteresowanie i obserwuje, jakie przedmioty pojawiają się najczęściej oraz kto chce z nich korzystać.
To nie jest jeszcze pełnoprawna usługa. To świadomie zaprojektowany etap poznawania lokalnych potrzeb.
Sprawdza się, gdy:
- miasto rozpoczyna działania związane z gospodarką cyrkularną,
- brakuje doświadczeń i danych,
- celem jest ograniczenie ryzyka przed większą inwestycją.
2. oprzyj system na lokalnych partnerach
Nie wszystkie miasta muszą samodzielnie prowadzić cały proces.
W wielu przypadkach największym kapitałem są organizacje społeczne, fundacje, instytucje kultury czy lokalne inicjatywy, które od lat pracują z mieszkańcami i posiadają doświadczenie w ponownym wykorzystaniu zasobów.
Rola miasta: budowanie warunków do współpracy oraz koordynowanie całego ekosystemu.
To model, w którym sukces zależy przede wszystkim od jakości partnerstw.
Sprawdza się, gdy:
- istnieje aktywny sektor społeczny,
- miasto chce rozwijać rozwiązanie wspólnie z partnerami,
- ważniejsze od skali jest budowanie lokalnych relacji.
3. włącz usługę do systemu miejskiego
W większych miastach model może stać się elementem istniejących usług komunalnych.
Rola miasta: Odpowiedzialność za funkcjonowanie modelu przejmuje operator miejski lub jednostka samorządowa, wykorzystując już istniejącą infrastrukturę, procedury i kompetencje.
Takie podejście pozwala myśleć o Podaj Dalej nie jako o jednorazowym projekcie, lecz jako o trwałym elemencie miejskiego systemu gospodarowania zasobami.
To rozwiązanie wymaga największego przygotowania organizacyjnego, ale jednocześnie daje największe możliwości rozwoju.
Sprawdza się, gdy:
- miasto posiada odpowiednią infrastrukturę,
- dostępny jest operator mogący koordynować usługę,
- celem jest długofalowe działanie w skali całego miasta.
4. buduj wokół przedmiotów lokalny ekosystem
Największy potencjał nie tkwi w samym przekazywaniu mebli. Tkwi w tym, co może wydarzyć się później.
Naprawy. Renowacje. Pracownie stolarskie. Warsztaty. Projekty edukacyjne. Nowe produkty tworzone z odzyskanych materiałów. Współpraca z artystami i przedsiębiorcami.
W tym scenariuszu Podaj Dalej przestaje być usługą służącą wyłącznie przekazywaniu przedmiotów.
Staje się platformą współpracy pomiędzy mieszkańcami, instytucjami i sektorem kreatywnym.
To właśnie tutaj idea gospodarki cyrkularnej zaczyna wykraczać poza gospodarkę odpadami i staje się impulsem do tworzenia nowych wartości społecznych, środowiskowych i ekonomicznych.
Sprawdza się, gdy:
- miasto chce rozwijać lokalne innowacje,
- istnieje aktywny sektor kreatywny,
- celem jest budowanie długofalowego ekosystemu współpracy.
Zaprojektowaliśmy model, który można rozwijać, modyfikować i dopasowywać do lokalnych warunków.
Mamy nadzieję, że stanie się on nie gotowym rozwiązaniem, lecz punktem wyjścia do tworzenia kolejnych, lokalnych historii przedmiotów, które zamiast trafić do strumienia odpadów, rozpoczną swoje drugie życie.
nie kopiuj modelu - skopiuj sposób myślenia
Największą wartością Podaj Dalej nie jest gotowy proces ani zestaw ekranów platformy. Jest nią sposób myślenia o projektowaniu usług cyrkularnych.
Każde miasto będzie musiało odpowiedzieć na własne pytania.
Kto zostanie operatorem?
Jak będzie wyglądała logistyka?
Którzy partnerzy są już dziś częścią lokalnego ekosystemu?
Jakie zasoby warto zachować w obiegu?
Na te pytania nie ma jednej właściwej odpowiedzi. I właśnie dlatego nie stworzyliśmy instrukcji wdrożenia.
każda historia może mieć ciąg dalszy
Historia modelu Podaj Dalej rozpoczęła się od prostego pytania:
Czy ten przedmiot naprawdę zakończył już swoją historię?
Z czasem okazało się jednak, że nie dotyczy ono wyłącznie mebli. Dotyczy również sposobu, w jaki projektujemy usługi publiczne.
Przez kilka miesięcy wspólnie z mieszkańcami, partnerami i przedstawicielami sektora kreatywnego sprawdzaliśmy, jak mogłaby działać usługa, która zamiast koncentrować się na odpadach, koncentruje się na zachowaniu wartości.
Nie szukaliśmy jednego idealnego rozwiązania. Szukaliśmy odpowiedzi na pytanie, jakie warunki muszą zostać spełnione, aby wartościowe zasoby mogły pozostawać w obiegu jak najdłużej.
co dostajesz?
Efektem tej pracy nie jest gotowy produkt ani konkretna instrukcja wdrożenia.
Powstał model, który można rozwijać, dostosowywać i interpretować na wiele sposobów. Model oparty na doświadczeniach z pilotażu, rozmowach z mieszkańcami i partnerami oraz przekonaniu, że gospodarka cyrkularna zaczyna się znacznie wcześniej niż w momencie, gdy przedmiot staje się odpadem.
Każde miasto ma własne potrzeby, własne ograniczenia i własny ekosystem współpracy.
Dlatego nie wierzymy w jedno uniwersalne rozwiązanie.
Wierzymy natomiast, że dobre projektowanie pozwala tworzyć usługi odpowiadające lokalnym warunkom, a jednocześnie korzystające ze wspólnych doświadczeń i sprawdzonych praktyk.
Mamy nadzieję, że publikacja, którą właśnie przeczytałeś, stanie się inspiracją do kolejnych eksperymentów, pilotaży i wdrożeń. Nie po to, aby kopiować model Podaj Dalej, ale aby wykorzystać sposób myślenia, który za nim stoi. Bo każda usługa cyrkularna będzie wyglądać trochę inaczej.
tak jak każda historia przedmiotu jest inna
Najważniejsze jednak, aby żadna z nich nie kończyła się wcześniej, niż naprawdę musi.
